امنیت شبکه یکی از پایه‌های اصلی تداوم فعالیت کسب‌وکارها و سازمان‌هاست. اختلال در ارتباطات، دسترسی غیرمجاز به اطلاعات، آلودگی به بدافزار، سرقت اعتبارنامه‌ها یا حملات باج‌افزاری می‌توانند دسترسی کاربران به سرویس‌های حیاتی را مختل کنند و هزینه‌های عملیاتی و اعتباری قابل‌توجهی به همراه داشته باشند.
بااین‌حال، امنیت شبکه صرفاً با خرید فایروال یا نصب یک نرم‌افزار حفاظتی تأمین نمی‌شود. حفاظت مؤثر به مجموعه‌ای هماهنگ از سیاست‌ها، کنترل‌های فنی، مدیریت دسترسی، به‌روزرسانی، پایش، آموزش کارکنان و برنامه بازیابی نیاز دارد.
در این راهنما، مهم‌ترین اصول امنیت شبکه سازمانی را به‌صورت کاربردی بررسی می‌کنیم و در پایان، چک‌لیستی برای اولویت‌بندی اقدامات ارائه می‌دهیم؛ چک‌لیستی که می‌تواند مبنای بررسی وضعیت فعلی شبکه و برنامه‌ریزی برای کاهش ریسک باشد.
۱. امنیت شبکه چیست و چه اهدافی را دنبال می‌کند؟
امنیت شبکه مجموعه‌ای از سیاست‌ها، فرایندها و کنترل‌های فنی است که برای حفاظت از تجهیزات، سرویس‌ها، ارتباطات و اطلاعات در برابر دسترسی غیرمجاز، تغییر ناخواسته، تخریب یا اختلال به کار می‌روند.
سه هدف اصلی امنیت اطلاعات عبارت‌اند از:
- محرمانگی: اطلاعات فقط در اختیار افراد و سامانه‌های مجاز قرار گیرد.
- یکپارچگی: داده‌ها و تنظیمات بدون مجوز تغییر نکنند و تغییرات مجاز نیز قابل‌ردیابی باشند.
- دسترس‌پذیری: کاربران مجاز در زمان موردنیاز بتوانند از سرویس‌ها و اطلاعات استفاده کنند.
این سه هدف باید در کنار یکدیگر در نظر گرفته شوند. برای مثال، محدودکردن بیش‌ازحد دسترسی‌ها ممکن است امنیت را در یک بخش افزایش دهد، اما اگر مانع انجام وظایف ضروری شود، طراحی کنترل‌ها نیازمند بازبینی خواهد بود.
سطح حفاظت موردنیاز هر سازمان به نوع اطلاعات، حساسیت سرویس‌ها، اندازه شبکه، الزامات قراردادی و پیامدهای احتمالی یک رخداد بستگی دارد. بنابراین راهکار مناسب برای یک دفتر کوچک الزاماً با راهکار مناسب برای یک سازمان چندشعبه‌ای یکسان نیست.
۲. پیش از خرید ابزار، دارایی‌ها و ریسک‌های شبکه را شناسایی کنید
سازمانی که نمی‌داند چه تجهیزات، سرویس‌ها و اطلاعاتی دارد، نمی‌تواند به‌درستی از آن‌ها محافظت کند. نخستین قدم عملی، تهیه فهرست دارایی‌های فناوری اطلاعات و مشخص‌کردن اهمیت هر دارایی برای فعالیت‌های کسب‌وکار است.
این فهرست بهتر است موارد زیر را پوشش دهد:
- روترها، سوئیچ‌ها، فایروال‌ها و تجهیزات بی‌سیم.
- سرورها، ماشین‌های مجازی، ایستگاه‌های کاری و تجهیزات همراه.
- نرم‌افزارهای سازمانی، سرویس‌های هویتی و سامانه‌های حیاتی.
- پایگاه‌های داده، فایل‌های حساس و مخازن پشتیبان‌گیری.
- ارتباطات اینترنتی، ارتباط میان شعب و دسترسی‌های راه دور.
- سرویس‌های ابری، حساب‌های مدیریتی و دسترسی پیمانکاران.
پس از تهیه فهرست، مشخص کنید کدام دارایی‌ها برای درآمد، عملیات روزانه، نگهداری اطلاعات مشتریان یا ارائه خدمات ضروری‌اند. سپس تهدیدهای محتمل، ضعف‌های شناخته‌شده و پیامدهای اختلال را بررسی کنید.
برای مثال، در صورت قطع ارتباط یک سرور مالی چه واحدهایی متوقف می‌شوند؟ اگر حساب یک کاربر مدیریتی به خطر بیفتد، چه سامانه‌هایی در معرض دسترسی قرار می‌گیرند؟ پاسخ به این پرسش‌ها به اولویت‌بندی اقدامات امنیتی کمک می‌کند.
۳. شبکه را به بخش‌های امن و کنترل‌شده تقسیم کنید
در شبکه‌ای که همه تجهیزات بدون محدودیت با یکدیگر ارتباط دارند، نفوذ به یک رایانه ممکن است فرصت دسترسی به سامانه‌های دیگر را نیز فراهم کند. تقسیم‌بندی شبکه یا Network Segmentation با جداکردن بخش‌های مختلف و تعریف قواعد ارتباطی، به محدودکردن دامنه اثر یک رخداد کمک می‌کند.
برای طراحی تقسیم‌بندی، می‌توان بر اساس نقش و میزان حساسیت، بخش‌هایی مانند این موارد را از هم جدا کرد:
- شبکه کاربران و رایانه‌های عمومی سازمان.
- سرورها و سرویس‌های حیاتی کسب‌وکار.
- شبکه مدیریت تجهیزات زیرساختی.
- شبکه مهمانان و دستگاه‌های شخصی، در صورت مجازبودن استفاده از آن‌ها.
- دوربین‌ها، تجهیزات اینترنت اشیا و دستگاه‌های تخصصی.
- محیط‌های آزمایش، توسعه و سامانه‌های عملیاتی.
ایجاد VLAN به‌تنهایی امنیت کامل ایجاد نمی‌کند. قواعد مسیریابی میان بخش‌ها و سیاست‌های فایروال نیز باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که فقط ارتباط‌های ضروری مجاز باشند.
بهتر است دسترسی مدیریتی به تجهیزات از مسیر مشخص و کنترل‌شده انجام شود و ارتباط میان شبکه مهمانان، کاربران عادی و سرویس‌های حساس به‌صورت پیش‌فرض محدود باشد.
برای آشنایی با طراحی و اجرای کنترل‌های امنیتی، مقاله پیاده‌سازی امنیت شبکه و مدیریت تهدیدات را نیز مطالعه کنید.
۴. دسترسی کاربران را با اصل حداقل دسترسی مدیریت کنید
هر کاربر یا سرویس باید فقط به منابعی دسترسی داشته باشد که برای انجام وظایف خود نیاز دارد. اعطای دسترسی‌های گسترده به کاربران عادی، استفاده مشترک از حساب‌های مدیریتی و باقی‌ماندن حساب‌های کارکنان سابق، ریسک نفوذ و خطای انسانی را افزایش می‌دهند.
برای تقویت مدیریت دسترسی، اقدامات زیر را در نظر بگیرید:
- برای هر کاربر حساب اختصاصی ایجاد کنید و از اشتراک‌گذاری حساب‌ها خودداری کنید.
- دسترسی‌ها را بر اساس نقش شغلی تعریف کنید.
- حساب‌های مدیریتی را از حساب‌های روزمره کاربران جدا نگه دارید.
- دسترسی پیمانکاران را محدود، کنترل‌شده و در صورت امکان زمان‌دار کنید.
- با تغییر سمت یا پایان همکاری افراد، دسترسی‌های غیرضروری را بازبینی و لغو کنید.
- دسترسی‌های حساس را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید.
استفاده از کنترل دسترسی مبتنی بر نقش یا RBAC می‌تواند مدیریت مجوزها را ساده‌تر کند. بااین‌حال، نقش‌ها باید با وظایف واقعی سازمان تطبیق داشته باشند و صرفاً برای راحتی، اختیارات بیش از حد گسترده تعریف نشوند.
۵. احراز هویت چندمرحله‌ای و دسترسی راه دور را ایمن کنید
نام کاربری و گذرواژه به‌تنهایی همیشه برای حفاظت از حساب‌های حساس کافی نیستند. اطلاعات ورود ممکن است در حملات فیشینگ، نشت اطلاعات یا استفاده مجدد از گذرواژه‌های افشاشده به دست مهاجم برسند.
احراز هویت چندمرحله‌ای یا MFA با درخواست عامل تأیید دیگری، ریسک سوءاستفاده از گذرواژه سرقت‌شده را کاهش می‌دهد. فعال‌سازی آن برای حساب‌های مدیریتی، دسترسی به سرویس‌های ابری، ایمیل سازمانی و سامانه‌های دسترسی راه دور باید در اولویت قرار گیرد.
در صورت پشتیبانی سامانه و متناسب با سطح ریسک، روش‌های مقاوم در برابر فیشینگ نسبت به روش‌هایی که صرفاً به کد قابل‌انتقال متکی هستند ترجیح داده می‌شوند.
دسترسی راه دور نیز باید تحت کنترل باشد. استفاده از VPN به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت نیست؛ نرم‌افزار دسترسی باید به‌روز باشد، کاربران مجاز مشخص باشند، احراز هویت مناسب اجرا شود و دسترسی به منابع داخلی بر اساس نیاز محدود شود.
همچنین بهتر است ابزارهای دسترسی و مدیریت از راه دور مجاز سازمان مشخص باشند و استفاده غیرمنتظره از ابزارهای ناشناس یا حساب‌های مدیریتی در گزارش‌های امنیتی بررسی شود.
۶. فایروال و کنترل ترافیک شبکه را متناسب با ریسک پیکربندی کنید
فایروال یکی از اجزای مهم دفاع از شبکه است و می‌تواند ارتباطات ورودی و خروجی را بر اساس قواعد مشخص کنترل کند. اثربخشی آن به طراحی صحیح قواعد، نگهداری مستمر و بازبینی دسترسی‌های موردنیاز وابسته است.
اقدامات کاربردی عبارت‌اند از:
- اجازه‌دادن به ترافیک ضروری و مسدودکردن ارتباطات غیرمجاز.
- محدودکردن دسترسی مدیریتی به نشانی‌ها و مسیرهای مورداعتماد.
- بازبینی دوره‌ای قواعد قدیمی، تکراری یا بدون مالک مشخص.
- ثبت و بررسی رویدادهای مهم فایروال.
- محدودکردن ارتباط میان بخش‌های شبکه بر اساس نیاز واقعی.
- بررسی سرویس‌های منتشرشده روی اینترنت و حذف دسترسی‌های غیرضروری.
سامانه‌های IDS و IPS می‌توانند به‌ترتیب برای شناسایی رفتارهای مشکوک و جلوگیری از برخی فعالیت‌های مخرب استفاده شوند. فایروال‌های نسل جدید نیز ممکن است امکاناتی برای شناسایی برنامه‌ها، کنترل ترافیک و اجرای سیاست‌های دقیق‌تر داشته باشند.
هیچ‌یک از این ابزارها به‌تنهایی جایگزین مدیریت دسترسی، به‌روزرسانی، پایش و پاسخ به رخداد نیستند. انتخاب و پیکربندی آن‌ها باید بر اساس نیاز، ظرفیت عملیاتی و ریسک سازمان انجام شود.
برای شناخت بیشتر این تجهیزات، مقاله فایروال و سیستم‌های تشخیص نفوذ را ببینید. همچنین مقاله فایروال و راهکار مدیریت تهدید یکپارچه می‌تواند برای آشنایی با رویکردهای یکپارچه امنیتی مفید باشد.
۷. به‌روزرسانی و مدیریت آسیب‌پذیری‌ها را به یک فرایند منظم تبدیل کنید
سیستم‌عامل‌ها، نرم‌افزارها و تجهیزات شبکه ممکن است در طول زمان دارای آسیب‌پذیری‌های جدید یا شناخته‌شده شوند. به‌روزرسانی نامنظم، باقی‌ماندن نسخه‌های پشتیبانی‌نشده و تغییر تنظیمات بدون بررسی می‌توانند سطح ریسک شبکه را افزایش دهند.
مدیریت مؤثر آسیب‌پذیری فقط نصب همه به‌روزرسانی‌ها بدون برنامه نیست. سازمان باید دارایی‌ها را بشناسد، اهمیت ضعف‌ها را ارزیابی کند، سازگاری تغییرات را بررسی کند و برای اجرای اصلاحات اولویت تعیین کند.
یک فرایند مناسب می‌تواند شامل این مراحل باشد:
- شناسایی تجهیزات، سیستم‌عامل‌ها و نرم‌افزارهای تحت مدیریت.
- پیگیری اطلاعیه‌های امنیتی مرتبط با فناوری‌های مورد استفاده.
- اولویت‌بندی آسیب‌پذیری‌ها بر اساس شدت، امکان سوءاستفاده و اهمیت دارایی.
- آزمایش به‌روزرسانی‌های مهم در محیط مناسب، در صورت امکان.
- تهیه نسخه پشتیبان یا برنامه بازگشت پیش از تغییرات پرریسک.
- ثبت تاریخ اجرا، نتیجه و مواردی که هنوز اصلاح نشده‌اند.
اگر به‌روزرسانی یک سامانه قدیمی به‌صورت فوری امکان‌پذیر نیست، باید ریسک باقی‌مانده مستند شود و کنترل‌های جبرانی، مانند محدودکردن دسترسی یا جداسازی سامانه، تا زمان اصلاح در نظر گرفته شوند.
۸. از رایانه‌های کاربران، ایمیل و سامانه‌های سازمانی محافظت کنید
رایانه کاربران، سرورها و دستگاه‌های همراه ممکن است از مسیرهایی مانند فایل آلوده، برنامه غیرمجاز، پیوند فیشینگ یا سوءاستفاده از آسیب‌پذیری در معرض تهدید قرار گیرند. حفاظت از این تجهیزات باید متناسب با نقش آن‌ها در شبکه باشد.
اقدامات مهم شامل موارد زیر است:
- استفاده از ابزارهای حفاظتی معتبر و به‌روز متناسب با سیستم‌عامل.
- محدودکردن نصب نرم‌افزارهای غیرمجاز.
- حذف یا محدودکردن دسترسی مدیریتی غیرضروری روی رایانه کاربران.
- به‌روزرسانی سیستم‌عامل و نرم‌افزارهای کاربردی.
- کنترل فایل‌ها و پیوندهای مشکوک با ابزارها و رویه‌های مناسب.
- آموزش کاربران برای گزارش پیام‌های غیرعادی و درخواست‌های فوری مشکوک.
در حملات مهندسی اجتماعی، مهاجم ممکن است با جعل هویت مدیر، تأمین‌کننده یا همکار، از کاربر بخواهد گذرواژه، اطلاعات مالی یا فایل حساس را ارسال کند. درخواست‌های غیرعادی، به‌خصوص تغییر اطلاعات پرداخت یا انتقال اطلاعات محرمانه، باید از طریق یک مسیر مستقل و تأییدشده بررسی شوند.
در صورت بروز اشتباه، سرعت گزارش‌دهی اهمیت دارد. سازمان باید راهی روشن برای گزارش رخدادها فراهم کند تا کارکنان از ترس سرزنش‌شدن موضوع را پنهان نکنند. برای آشنایی با این جنبه انسانی، مقاله ایجاد فرهنگ امنیتی در سازمان را مطالعه کنید.
۹. از اطلاعات حساس هنگام انتقال و ذخیره‌سازی محافظت کنید
رمزنگاری می‌تواند احتمال افشای اطلاعات در صورت دسترسی غیرمجاز به داده‌ها یا مسیر ارتباطی را کاهش دهد. انتخاب روش رمزنگاری باید بر اساس نوع سامانه، حساسیت داده و الزامات فنی انجام شود.
در ارتباطات شبکه، استفاده از پروتکل‌های امن و پیکربندی‌های به‌روز اهمیت دارد. پروتکل‌ها و نسخه‌های منسوخ نباید صرفاً به دلیل سازگاری با سیستم‌های قدیمی بدون ارزیابی ریسک فعال باقی بمانند.
در نگهداری اطلاعات نیز باید موضوعاتی مانند کنترل دسترسی، مدیریت کلیدهای رمزنگاری، حفاظت از نسخه‌های پشتیبان و جلوگیری از افشای اطلاعات در گزارش‌ها بررسی شوند.
رمزنگاری جایگزین کنترل دسترسی نیست. اگر مهاجم با حسابی مجاز وارد سامانه شود یا کلید رمزنگاری را به دست آورد، ممکن است همچنان بتواند به اطلاعات دسترسی پیدا کند. به همین دلیل، رمزنگاری باید بخشی از یک مجموعه کنترل امنیتی باشد.
۱۰. پایش امنیتی و ثبت رویدادها را جدی بگیرید
برخی رخدادهای امنیتی با یک هشدار آشکار شروع نمی‌شوند. تغییر غیرعادی در تنظیمات، ورود از موقعیت یا زمان غیرمنتظره، افزایش تلاش‌های ناموفق ورود یا ارتباط یک دستگاه با مقصد غیرمعمول ممکن است نشانه‌هایی باشند که باید بررسی شوند.
ثبت رویدادها یا Logging اطلاعاتی برای بررسی فعالیت سامانه‌ها فراهم می‌کند. بسته به زیرساخت، منابع مهم ثبت رویداد می‌توانند شامل فایروال، سرورها، سرویس‌های هویتی، تجهیزات شبکه، سامانه‌های حفاظتی و سرویس‌های ابری باشند.
برای اینکه گزارش‌ها ارزش عملی داشته باشند:
- منابع مهم ثبت رویداد را مشخص کنید.
- تنظیم زمان تجهیزات را تا حد امکان هماهنگ نگه دارید.
- دسترسی به گزارش‌ها را کنترل و از دست‌کاری غیرمجاز آن‌ها جلوگیری کنید.
- مدت نگهداری گزارش‌ها را با توجه به ریسک و الزامات سازمان تعیین کنید.
- برای رخدادهای مهم، آستانه هشدار و مسئول رسیدگی مشخص کنید.
- هشدارهای مهم را بررسی کنید و از انباشته‌شدن پیام‌هایی که هیچ‌کس پیگیری نمی‌کند جلوگیری کنید.
ابزارهای SIEM می‌توانند گزارش‌های منابع مختلف را گردآوری و هم‌بسته‌سازی کنند؛ اما تهیه ابزار بدون تعریف موارد استفاده، مسئول پایش و فرایند رسیدگی، به‌تنهایی امنیت مؤثری ایجاد نمی‌کند.
پایش شبکه و پایش امنیتی مفاهیم مرتبط اما یکسانی نیستند. بررسی ظرفیت و دسترس‌پذیری تجهیزات برای نگهداری زیرساخت مهم است؛ در مقابل، تحلیل رفتار مشکوک و رخدادهای امنیتی به قواعد، داده‌ها و روش بررسی متفاوتی نیاز دارد. مقاله مانیتورینگ شبکه به‌صورت حرفه‌ای اطلاعات بیشتری درباره پایش زیرساخت ارائه می‌کند.
۱۱. ارزیابی آسیب‌پذیری و آزمون نفوذ را با مجوز و برنامه انجام دهید
ارزیابی آسیب‌پذیری به شناسایی ضعف‌های شناخته‌شده در سامانه‌ها و تنظیمات کمک می‌کند. آزمون نفوذ نیز با دامنه و روش مشخص تلاش می‌کند امکان سوءاستفاده از برخی ضعف‌ها را در شرایط کنترل‌شده بررسی کند.
این فعالیت‌ها باید توسط افراد مجاز و در محدوده‌ای که مالک سامانه اجازه داده است انجام شوند. پیش از اجرا، دارایی‌های مشمول، زمان آزمون، محدودیت‌ها، روش گزارش‌دهی و راهکار توقف در صورت ایجاد اختلال باید روشن باشند.
پس از آزمون، صرف دریافت فهرست آسیب‌پذیری‌ها کافی نیست. هر مورد باید بر اساس اهمیت و احتمال سوءاستفاده اولویت‌بندی شود، مسئول اصلاح داشته باشد و پس از اجرای راهکار، نتیجه آن بررسی شود.
تکرار دوره‌ای ارزیابی‌ها می‌تواند مفید باشد، به‌ویژه پس از تغییرات عمده زیرساخت، راه‌اندازی سرویس جدید یا شناسایی ضعف‌های مهم. تناوب آزمون باید بر اساس ریسک و منابع سازمان تعیین شود.
۱۲. از اطلاعات پشتیبان تهیه کنید و بازیابی را آزمایش کنید
تهیه نسخه پشتیبان یکی از کنترل‌های مهم برای مقابله با حذف ناخواسته اطلاعات، خرابی تجهیزات و برخی حملات سایبری است. بااین‌حال، وجود فایل بکاپ به معنی تضمین بازیابی موفق نیست؛ نسخه‌ها ممکن است ناقص باشند، دسترسی به آن‌ها از بین برود یا هنگام حادثه قابل استفاده نباشند.
برای طراحی برنامه پشتیبان‌گیری، این موارد را مشخص کنید:
- کدام اطلاعات، پایگاه‌های داده، سرورها و تنظیمات باید پشتیبان‌گیری شوند.
- تعداد دفعات تهیه نسخه‌ها و مدت نگهداری آن‌ها چقدر است.
- نسخه‌ها در چه مکان‌هایی نگهداری می‌شوند و چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند.
- چگونه نسخه‌ها در برابر حذف، دست‌کاری و باج‌افزار محافظت می‌شوند.
- آزمون بازیابی با چه تناوبی انجام می‌شود و نتایج چگونه ثبت خواهند شد.
برای اطلاعات حیاتی، نگهداری نسخه‌های جداشده از محیط عملیاتی یا استفاده از سازوکارهای ذخیره‌سازی تغییرناپذیر، در صورت تناسب فنی و مالی، می‌تواند ریسک تخریب نسخه‌ها را کاهش دهد.
همچنین دو هدف بازیابی را از هم تفکیک کنید:
- RPO: حداکثر میزان قابل‌قبول از دست‌رفتن داده، بر اساس فاصله زمانی مورد انتظار از آخرین نسخه قابل‌بازیابی.
- RTO: هدف زمانی برای بازگرداندن یک سرویس به وضعیت عملیاتی موردنیاز.
این مقادیر باید بر اساس اهمیت سرویس، وابستگی‌های آن و منابع در دسترس تعیین شوند. اعداد غیرواقع‌بینانه در قرارداد یا برنامه بازیابی، بدون تجهیزات و فرایند مناسب، قابل اتکا نیستند.
۱۳. برنامه پاسخ به رخدادهای امنیتی داشته باشید
با وجود کنترل‌های پیشگیرانه، احتمال بروز رخداد امنیتی هرگز کاملاً از بین نمی‌رود. سازمان باید پیشاپیش مشخص کند چه کسی رخداد را بررسی می‌کند، چه اختیاراتی برای محدودکردن گسترش آن وجود دارد و چگونه تصمیم‌های اضطراری گرفته می‌شوند.
یک برنامه پاسخ به رخداد بهتر است مراحل زیر را پوشش دهد:
- آمادگی: تعیین مسئولیت‌ها، راه‌های ارتباطی، دسترسی‌های اضطراری و منابع موردنیاز.
- شناسایی و تحلیل: بررسی هشدار، تعیین دامنه احتمالی رخداد و تشخیص سامانه‌های درگیر.
- مهار: محدودکردن گسترش رخداد با اقداماتی متناسب با شرایط و اولویت‌های کسب‌وکار.
- پاک‌سازی و اصلاح: رفع عامل نفوذ و ضعف‌هایی که امکان تکرار رخداد را فراهم کرده‌اند.
- بازیابی: بازگرداندن سرویس‌ها از مسیرهای بررسی‌شده و پایش آن‌ها پس از بازگشت.
- بازنگری: ثبت آموخته‌ها، اصلاح رویه‌ها و پیگیری اقدامات پیشگیرانه.
هنگام مشاهده نشانه‌های آلودگی یا نفوذ، باید از گسترش رخداد جلوگیری شود و اطلاعات موردنیاز برای بررسی حفظ شوند. نحوه جداسازی تجهیزات، جمع‌آوری شواهد و بازگرداندن سرویس باید با توجه به نوع حادثه و برنامه مصوب سازمان انجام شود؛ خاموش‌کردن یا تغییر شتاب‌زده همه سامانه‌ها همیشه بهترین اقدام نیست.
کانال ارتباطی جایگزین نیز اهمیت دارد؛ ممکن است ایمیل یا سامانه‌ای که معمولاً برای هماهنگی استفاده می‌شود، در زمان رخداد در دسترس نباشد یا تحت تأثیر نفوذ قرار گرفته باشد.
۱۴. برای بازیابی بحران و تداوم فعالیت برنامه‌ریزی کنید
پاسخ به رخداد امنیتی و بازیابی از بحران به هم مرتبط‌اند، اما یکسان نیستند. پاسخ به رخداد بر شناسایی، مهار و رسیدگی به حادثه تمرکز دارد؛ برنامه تداوم کسب‌وکار و بازیابی بحران تلاش می‌کند خدمات مهم را با ترتیب و زمان‌بندی مورد توافق بازگرداند.
در برنامه بازیابی بهتر است وابستگی‌های سرویس‌ها، اولویت بازگشت سامانه‌ها، مسئول تصمیم‌گیری، روش برقراری ارتباط و منابع جایگزین مشخص شوند.
برای مثال، ممکن است بازیابی یک سامانه کاربردی بدون بازگرداندن سرویس هویتی، پایگاه داده یا ارتباط شبکه آن امکان‌پذیر نباشد. بنابراین اولویت بازیابی باید وابستگی‌ها را نیز در نظر بگیرد.
اجرای تمرین‌های بازیابی و ثبت نتیجه آن‌ها کمک می‌کند مشکلاتی مانند دسترسی‌نداشتن به نسخه پشتیبان، ناقص‌بودن مستندات یا مشخص‌نبودن مسئولیت‌ها پیش از یک حادثه واقعی شناسایی شوند.
۱۵. نقش کارکنان و مدیران در حفاظت از شبکه
کنترل‌های فنی زمانی اثربخشی بیشتری دارند که کارکنان با روش‌های صحیح کار آشنا باشند و بتوانند رفتار مشکوک را گزارش کنند. آموزش باید به‌صورت متناسب با نقش‌های شغلی اجرا شود و از مثال‌های واقعی محیط کار استفاده کند.
مدیران نیز باید منابع، زمان و مسئولیت لازم برای اجرای سیاست‌های امنیتی را فراهم کنند. اگر کارکنان برای انجام یک کار عادی ناچار به دورزدن کنترل‌ها باشند، باید علت این وضعیت بررسی شود.
برای ایجاد یک فرهنگ امنیتی پایدار، گزارش خطاهای ناخواسته باید به یادگیری و اصلاح فرایندها کمک کند. رویکرد تنبیهی و سرزنش دائمی ممکن است باعث پنهان‌ماندن رخدادها شود.
در این زمینه، مقاله نقش مدیران در امنیت اطلاعات سازمانی و مقاله اشتباهات امنیتی رایج مدیران غیر فنی مکمل این راهنما هستند.
۱۶. امنیت پیمانکاران و دسترسی‌های بیرونی را مدیریت کنید
پیمانکاران پشتیبانی، مشاوران، سرویس‌دهندگان ابری و سایر اشخاص ثالث ممکن است برای ارائه خدمات به شبکه یا اطلاعات سازمان دسترسی داشته باشند. این دسترسی‌ها باید مانند سایر دسترسی‌های حساس، بر اساس نیاز و با کنترل مناسب مدیریت شوند.
پیش از واگذاری دسترسی، محدوده خدمات، مسئولیت امنیتی، روش احراز هویت، شرایط ثبت رویداد، نحوه اطلاع‌رسانی رخداد و روش خاتمه دسترسی را روشن کنید.
بهتر است دسترسی پیمانکاران از مسیر مورد تأیید انجام شود، حساب‌های مورد استفاده مشخص باشند و در پایان همکاری یا تغییر دامنه خدمات، مجوزهای غیرضروری لغو شوند.
مستندات شبکه، تنظیمات تجهیزات، فهرست دارایی‌ها و اطلاعات بازیابی نیز باید به‌صورت امن نگهداری شوند و صرفاً افراد مجاز به آن‌ها دسترسی داشته باشند.
۱۷. چک‌لیست عملی برای ارزیابی امنیت شبکه سازمان
| حوزه | اقدام مورد بررسی | وضعیت |
|---|---|---|
| دارایی‌ها | فهرست تجهیزات، سرویس‌ها و اطلاعات حیاتی به‌روز است. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| معماری شبکه | شبکه کاربران، سرورها و مدیریت تجهیزات بر اساس نیاز تفکیک شده‌اند. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| هویت و دسترسی | حساب‌های حساس، MFA و دسترسی‌های غیرضروری بررسی شده‌اند. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| فایروال | قواعد مهم و سرویس‌های منتشرشده بازبینی شده‌اند. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| به‌روزرسانی | فرایند شناسایی و اصلاح آسیب‌پذیری‌های مهم وجود دارد. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| پایش | رویدادهای حیاتی ثبت می‌شوند و مسئول بررسی هشدارها مشخص است. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| پشتیبان‌گیری | نسخه‌های پشتیبان محافظت می‌شوند و بازیابی آن‌ها آزموده شده است. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| پاسخ به رخداد | مسئولیت‌ها و مسیرهای ارتباطی اضطراری تعریف شده‌اند. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| آموزش | کارکنان روش گزارش رخداد و رفتارهای امن را می‌شناسند. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
| پیمانکاران | دسترسی اشخاص ثالث محدود، قابل پیگیری و قابل لغو است. | [انجام شده / نیازمند اقدام] |
این جدول ابزار ارزیابی اولیه است و به‌تنهایی اثبات‌کننده امن‌بودن شبکه نیست. وضعیت هر مورد باید بر اساس شواهد، مستندات و در صورت لزوم بررسی فنی تأیید شود.
۱۸. اقدامات پیشنهادی برای شروع بهبود امنیت شبکه
اگر سازمان هنوز برنامه منسجم امنیت شبکه ندارد، می‌توان کار را با چند اولویت مشخص شروع کرد:
- دارایی‌های مهم، سرویس‌های حیاتی و مسئول هر یک را شناسایی کنید.
- حساب‌های مدیریتی، دسترسی راه دور و سرویس‌های در معرض اینترنت را بازبینی کنید.
- برای آسیب‌پذیری‌های مهم و تجهیزات به‌روزرسانی‌نشده برنامه اصلاح تعیین کنید.
- وضعیت پشتیبان‌گیری را بررسی و بازیابی چند داده یا سرویس مهم را آزمایش کنید.
- ثبت رویدادها و روش رسیدگی به هشدارهای امنیتی را بهبود دهید.
- مسئولیت‌های پاسخ به رخداد را مشخص و یک تمرین ساده برگزار کنید.
- وضعیت پیشرفت را به‌صورت دوره‌ای ارزیابی و اقدامات اصلاحی را پیگیری کنید.
چارچوب امنیت سایبری NIST نسخه ۲.۰ شش کارکرد اصلی را برای مدیریت ریسک امنیت سایبری تعریف می‌کند: راهبری، شناسایی، حفاظت، تشخیص، پاسخ و بازیابی. می‌توان از این ساختار برای بررسی جامع‌تر برنامه امنیت سازمان استفاده کرد، بدون آنکه اجرای یک چارچوب به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت کامل تلقی شود.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید به چارچوب امنیت سایبری NIST و راهنمای پیشگیری و پاسخ به باج‌افزار CISA مراجعه کنید.
جمع‌بندی: امنیت شبکه یک فرایند مستمر است
حفاظت از شبکه سازمانی به ترکیبی از شناخت دارایی‌ها، اولویت‌بندی ریسک‌ها، تقسیم‌بندی شبکه، کنترل دسترسی، احراز هویت مناسب، مدیریت آسیب‌پذیری، پایش امنیتی و آمادگی برای بازیابی نیاز دارد.
ابزارهای امنیتی مهم‌اند، اما نتیجه مطلوب زمانی حاصل می‌شود که تنظیمات آن‌ها به‌درستی مدیریت شوند، هشدارهای مهم پیگیری شوند، کارکنان آموزش ببینند و برنامه‌های پشتیبان‌گیری و پاسخ به رخداد در عمل آزموده شوند.
بهترین نقطه شروع، شناسایی سرویس‌های حیاتی و ریسک‌های مهم سازمان است. سپس باید اقدامات بر اساس میزان اثر، امکان اجرا و منابع موجود اولویت‌بندی شوند و نتیجه آن‌ها به‌صورت دوره‌ای ارزیابی شود.
دریافت مشاوره از واریان شبکه گستر
برای بررسی وضعیت زیرساخت شبکه سازمان و انتخاب راهکارهای مناسب در حوزه امنیت، نگهداری و پشتیبانی، می‌توانید با واریان شبکه گستر در ارتباط باشید:
